Fare istilası: NSW Hükümeti’nin çözüm olarak dağıtacağı bromadiolon zehiri fareleri yok edecek, ancak bedeli ağır olacak
NSW kırsalında yıkıcı etkiye yol açan fare istilasına karşı son çare olarak eyalet hükümeti dün 5000 litre bromadiolon satın aldı. Bu zehir, genelde bu miktarda kullanımı yasak olan bir madde.
Bu zehri kullanmak kötü bir fikir. Bromadiolon fareleri etkili şekilde öldürürken, aynı zamanda gıda zinciri boyunca fareleri yiyen yırtıcıları ve diğer türleri de zehirliyor. Ve kama kuyruklu kartaldan goannalara (monitör kertenkelesi) kadar bu yırtıcılar, bol miktardaki av ziyafeti için adeta akın ediyor.
En az 1800’lerden bu yana ülkeye getirilen ev faresinin (Mus musculus) yol açtığı korkunç istilalar yaşadık. Ancak çok nadiren bu kadar kötüsü oldu, şartlar sadece ekin zararı olarak 200 milyon doların üzerinde mal olan 2011’deki son istiladan daha kötü görünüyor.
Nankeen kestrels (kerkenez), siyah omuzlu çaylak ve peçeli baykuş dahil yüksek sayıda avcı kuşun istilacı farelerden beslendiği bildiriliyor.
Yılanlar, goannalar, keselli sansarlar, vahşi kedilerle tilkiler de bu av bolluğundan nasipleniyor. Kediler ve bazı köpekler gibi evcil hayvanlar da bu şartlar altında büyük olasılıkla fareleri yiyeceklerdir.
Gıda zinciri zehirlenecek
Zehirli yem dağıtmak insanların fare istilalarını bitirmek için kullandığı bir yol. “Kan sulandırıcı kemirgen öldürücüler- anticoagulant rodenticides” olarak adlandırılan zehirler, sentezlenme zamanlarına ve etkinliklerine göre birinci ve ikinci nesil olarak ikiye ayrılıyorlar.
İkinci nesil kemirgen öldürücülerin birinci nesilden zehirlilikleri (toksisite) daha yüksek ve bir kez yenildikten sonra öldürücü oluyorlar. Öte yandan ilk nesil kemirgen öldürücülerin ölümcül olması için kemirgenlerin art arda günlerde bunlardan yemeleri gerekiyor.
Ancak fare yiyen yırtıcılar, ikinci nesil zehirlere yüksek seviyede maruz kalıyor. Çoğu hayvan türü için bunların ölümcül doz miktarları bilinmiyor.
2018’de yapılan bilimsel bir araştırma, 31 kuş, 5 memeli ve 1 sürüngen türünün bunlarla zehirlendiğini belgeledi. Bu hayvanların ölümünden ikinci nesil kan sulandırıcı kemirgen öldürücüler sorumluydu.
2020’de yaptığımız araştırmada, şehir kemirgenlerinin de ikinci nesil zehirlere yüksek oranda maruz kaldığını belirledik. Bunlar arasında dugite olarak adlandırılan fare yiyen yılanların bünyelerinde 5 farklı kemirgen zehiri bulundurdukları görüldü.
Kurbağa yiyen kaplan yılanlarında ve meyve, bitki ve salyangoz yiyen kısa kuyruklu kertenkelelerde (skink) de zehirler bulduk. Bu tespit daha da kaygı verici, zira bu ikinci nesil kemirgen öldürücülerin nasıl tüm gıda zincirinde yayıldığını, salyangozlardan balıklara kadar her şeyi olumsuz etkilediğini gösteriyor.
Bromadiolon insanlar için bile özellikle tehlikeli
NSW Hükümeti, kırsal topluluklar için 50 milyon dolarlık fare istilası desteği paketi kapsamında bromadiolon satın aldı.
Bu zehrin 5000 litresi, 95 ton kadar tahıla yetiyor ve hükümet bunu temel üreticilere federal yetkililerin onayının ardından ücretsiz sağlayacak.
Bromadiolon, genelde binaların içinde ve çevresinde kullanımla sınırlıdır. Ancak vahşi yaşam üzerindeki olumsuz etkileri göz önüne alındığında, bunun belirtilen miktarlarda kullanımı, yarardan çok zarar getirecektir.
Bromadiolon üzerinde yapılan geçmişteki araştırmalar, maddenin tarla faresi leşlerinde 135 güne kadar kalabildiğini göstermiştir. Yabancı çalışmalarda, avcı kuşlar, bir dizi baykuş türü, kızıl çaylaklar, atmacalar ve altın kartalların karaciğerlerinde bromadiolon tespit edilmiştir.
Ve bu sadece vahşi yaşam için bir sorun değildir, insanlar da buna maruz kalma riski altındadır. Örneğin biz zehirli fareleri yiyen tavukların yumurtalarını yiyerek ya da zehirli fare yemiş diğer hayvanları doğrudan yiyerek zehre maruz kalabiliriz.
2013’te yapılan bir araştırmada, insan tüketimi için tavuk yumurtaları incelendi ve tavuğun zehri yemesinden 5 ila 14 gün arasında yumurtalarda bromodiolon tespit edildi. Hastalanmaya yol açacak yenilmesi gereken yumurta sayısı henüz bilinmiyor.
Peki alternatifler nedir?
Fare istilalarıyla başa çıkabilmek için son derece etkili birinci nesil kemirgen öldürücüler mevcuttur. Fareleri öldürmeleri biraz daha uzun zaman alır, ancak tabiatta kalmazlar.
Fare istilasını kontrol altında tutacak bir diğer yöntem, farelerin çiftliklerdeki besin kaynaklarını sınırlamaktır. Çiftçiler topraktaki tahıl miktarını en aza indirebilir ve ülke farelerin daha zor girebileceği tahıl depolama tesislerine yatırım yapabilir.
Fare istilaları Avustralya’da düzenli bir döngü olarak gerçekleşmektedir. Doğal yırtıcılar, sağlıklı doğal ekosistemlerin oluşturulmasına yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda fare kontrolüne de yardım ederler. İkinci nesil kemirgen öldürücüler, sadece bir sonraki istilayla mücadelede bize yardımcı olacak yırtıcı nüfuslarını yok edip zayıflatacaklardır.
