Victoria’da otel karantina fiyaskosuna kim yol açtı? Kimsenin kabul etmediği kararın faili ses kayıtlarıyla ortaya çıktı*

Victoria’da yurtdışından gelen yolcuların tutulduğu otel karantinasında yaşanan özel güvenlik skandalı, eyalete ve Avustralya’ya çok pahalıya patladı, ikinci virüs dalgasına yol açtı.

Olaydan sorumlu kişilerden hepsi, özel güvenliğin kullanılması kararını kimin verdiğini bilmediğini iddia etti, fakat aslında her şey ses kayıtlarına yansımıştı.

Bakanlar, polis ve hatta Victoria Başbakanı Daniel Andrews, bu hafta otel karantina felaketini soruşturan Komisyon’un önüne çıktı ve hepsi otel karantinasında özel güvenliğin kullanılmasına kimin karar verdiğini bilmediğini söyledi, adeta hepsi hafıza kaybına uğramıştı.

Fiyaskonun faturası Sağlık Bakanı Jenny Mikakos’a çıktı, Başbakan Andrews’un kendisini sorumlu göstermesinin ardından Mikakos istifa etti, ancak buna rağmen özel güvenlik kararının kimin fikri olduğunu bilmediğinde ısrarcıydı.

Fakat aslında her şey kayıtlarda belliydi.

Ve bu kayıtlar, özel güvenliğin kullanılması kararının tamamen Victoria Polisi’nin bu işi yapmamayı şiddetle “tercih etmesine” dayanıyordu.

Konu ayrıca otel karantinası Soruşturma Komisyonu’na sunulan SMS mesajlarında ve el yazısıyla alınmış notlarda da kaydedilmişti.

Karantina programında polisin ya da ordunun kullanılmış olması halinde her şeyin farklı olacağını kabullenmek yanlış olsa da, hepimiz ikinci dalgayı başlatan vakaların çoğunluğunun otel karantina programına bağlanabildiğini biliyoruz.

Özel güvenliğin kullanılması kararının izi, 27 Mart’ta yapılan 3 önemli toplantıya kadar sürüldü, yetkililer Başbakan Morrison’ın tüm yurtdışı yolcuların otel karantinasına gireceği duyurusunu “hayata geçirmek” için acele ediyordu.

27 Mart öğlen yemeği vaktinde Ulusal Kabine karantinayı zorunlu kılmaya karar verdi.

Başbakan Morrison daha bunu duyurmamışken, Victoria’nın Emniyet Müdürü Graham Ashton, Avustralya Federal Polisi (AFP) Müdürü Reece Kershaw’a görevi AFP’nin yapmasında ısrar eden bir SMS göndermişti.

Ashton, Kershaw’a 27 Mart öğleden sonra 1.12’de yolladığı mesajda “Dostum. Soru. Otel’deki kişilere niçin AFP nezaret etmesin?” diyordu.

Kershaw’a yolladığı ilk mesajdan 4 dakika sonra 1.16’da Victoria Emniyet Müdürü aynı zamanda Victoria Başbakanlık Departmanı’na ve Kabine Sekreteri Chris Eccles’e polisin görev alıp almayacağını bilmek istediğine dair mesajlar göndermekle meşguldü.

1.22’de bir cevap geldi. Ashton, Kershaw’a özel güvenliğin kullanılacağını söyledi.

Ashton, “Dostum. Tavsiyem (metinde aynen böyle yer alıyor) ADF’in (ordunun) yolcu transferini yapması ve özel güvenliğin kullanılması” yazmıştı.

Kershaw da, “OK, bu yeni” cevabını verdi.

Ashton, “Sanırım Başbakan’ın (Premier) Departmanı ve Kabine’nin vardığı anlaşma bu. Anladığım kadarıyla NSW’de başka düzenleme olacak. Mick F (NSW Emniyet Müdürü Mick Fuller)ile konuştum” dedi.

2.00’de Victoria Emniyet Müdürü Graham Ashton, Polis Bakanı Lisa Neville ve Acil Durum İdaresi Müdürü Andrew Crisp’in katıldığı bir toplantı yapıldı.

El yazısıyla alınan notlarda Graham Ashton, “Özel güvenlik. “Polis desteği”, “ADF” yazmıştı. Crisp de, “Özel güvenlik” ve “ADF” notunu almıştı.

Dakikalar sonra Cuma öğleden sonra 2.17’de Başbakan Morrison Parlamento Binası’nda otel karantina programının Cumartesi gecesinden itibaren yürürlüğe gireceğini duyurdu.

Saat ilerliyordu ve eyaletlerin otel karantina programını başlatmak için 36 saatten az zamanları vardı.

4.30’da Victoria’nın otel karantina programı “Operation Soteria” üzerine ilk telekonferans yapıldı. Telefonda Crisp, Emniyet Müdür Yardımcısı Mick Grainger ve Avustralya Savunma Gücü’nden Albay John Molnar vardı.

Bu görüşme kaydedilmişti.

Crisp, konuşma dökümüne göre, “Victoria Polisi’nin ya da Emniyet Müdürü’nün tercihinin özel güvenliğin ilk güvenlik hattında olması ve polisin gerekirse müdahale etmesi şeklinde. Düşünceniz bu mu, Mick?” diyordu.

Grainger, “Kesinlikle tercihimiz bu” cevabını verdi.

Hepsi kayıtlardaydı. Toplantı sırasında Acil Durum İdaresi Müdürü Andrew Crisp ve Victoria Polisi arasında SMS mesajları uçuşup duruyordu.

Hatta Crisp Emniyet Müdürü Graham Ashton’dan gelen telefonlar sebebiyle toplantıdan ayrılmış, ardından ayrıldığı toplantıda bulunan Grainger’a Ashton’ın ne istediği hakkında SMS yollamıştı.

Crisp, “Graham ile konuşmak için çıktım ve ona senin bu toplantıda olduğunu söyledim, o da henüz VSB’den (Victoria Secretaries Board) yeni çıktı. VSB’de polisin değil özel güvenliğin otellerde ilk güvenlik seçeneği olacağını açıkça belirtti” yazdı.

Bu çok sayıdaki delile karşın Ashton’ın Komisyonu’nda otel karantinasının yürütülmesinde kimin sorumlu olacağı konusunda bir tercihinin bulunmadığını söylemesi tuhaf görünüyor.

Başbakanlık (Premier) Departmanı ve Kabine’yi temsil eden avukat Richard Attiwill’in sorusun üzerine Ashton “Kesinlikle doğru değil” cevabını vermişti.

Başbakanlık Departmanı ve Kabine’nin avukatı Emniyet Müdürü’ne tercihi yaptığı ve bu tercihin polisin görev almaması olduğu yönünde işaret ediyordu.

Başbakan Andrews Cuma günü Komisyon’da “toplu sorumluluk” olduğunu söylerken aynı zamanda polislerden de bahsediyordu.

Ve Komisyon’daki sorgulamada avukat, polisin yolculara bebek bakıcılığı yapmak istemediği şeklinde şiddetle itirazı bulunduğu teorisini yokluyordu.

Komisyon’da kararı kimin aldığı sorusuna bilmediği cevabını veren Andrews, aslında biliyordu. Gerçekte de üstü kapalı olarak buna değiniyordu. Kendisine Emniyet Müdürü Ashton’a program konusunda danışılmamasının alışılmadık olup olmadığı sorulduğunda, iğneli bir cevap veriyordu.

Andrews, “Bu, kamu hayatımda ve bakan olarak ve eyaletin başbakanı olarak zamanımda sürdürdüğüm alışkanlık ve uygulamayla kesinlikle uzlaşmazdı” cevabını verdi.

Diğer deyişle, Victoria bürokratları ve daha da önemlisi bakanlar, polisleri sorgulamaktan ya da onlara karşı çıkmaktan çok korkuyorlardı, çünkü polisleri bir avuç turist ve yurtdışında yaşayan vatandaşın odalarında UberEats yemelerine nezaret etmek üzere ön cephedeki görevlerinden almakla suçlanmak istemiyorlardı.

Eyalette sokağa çıkma yasağı kararının da aynı zamanda sağlık tavsiyesi üzerine değil fakat polisin işini kolaylaştırma adına alındığını hatırlayın.

Ve şimdi 700’den fazla Victorialı hayatını kaybetmişken, Komisyon’un bulguları ilginç olacak.

*Samantha Maiden’ın yazdığı ve tamamını aynen almadığımız bu uzun yazının orijinalini buradan okuyabilirsiniz.