PARA/TAKAS

Merhaba,

Bu haftaki konumu seçerken, siz değerli okurlarımızın ilgisini çekeceğini düşündüğüm bir konudan bahsetmek istedim.

Bu hafta tüm dünyaya egemen olan, varlığı ve yokluğu ile insanların, toplumların hatta ülkelerin bir birleri ile ilişkilerinde en etkili faktör olarak göze çarpan “Para” dan ve “Takas” dan bahsedeceğiz.

Uğruna, ömrümüzün büyük bir bölümünü sarf ettiğimiz ve karşılığında sadece hayatta kalabilecek kadarına sahip olabildiğimiz Para olgusu hakkında bir paradoks ile sizi aydınlatmaya çalışacağım.

Öncelikle günümüz dünyasını şekillendiren en önemli ekonomi aracı olan paranın tarihi, Lidyalılara kadar dayanıyor. Tarihe parayı bulan ilk uygarlık olarak geçen Lidyalılar, M.Ö. 7. yüzyılda Anadolu’da yaşamıştır.

Paranın bulunması, dünyada pek çok olgunun değişmesini ve medeniyetlerin gelişmesini sağlamıştır. Önceden bir mal almak istediğinde, malı alacağı kişiye de onun ihtiyacı olabilecek eşdeğer bir ürün ya da eşya vermeleri gereken insanlar paranın icadı ile birlikte bu yükten kurtuldu. Çünkü takas sistemi her zaman adaletli olmuyordu. İnsanlar bazen ufak bir miktar yiyecek için, çok değerli eşyalarını vermek zorunda kalabiliyordu. Paranın icadı sayesinde, artık emeğin değerini ölçen ve gelişimin önünü açan bir araç oldu.

Enteresan bir bilgi de ilk para metal darp edilerek icat edildiği için, paranın basıldığı yere, her ne kadar artık aynı yöntem kullanılmıyor olsa da, darphane deniyor.

Gelelim bize para hakkında bildiğimiz her şeyi tekrar gözden geçirmemizi sağlayacak (the rich guest paradox) zengin müşteri paradoksuna.

Bir köy düşünün. Köydeki her kes fakir. Otelcisinden, aşçısına, manavından, doktoruna her kes borçlu.

Bir gün bu köyde konaklamak için zengin bir müşteri kalmak için otelde rezervasyon yaptırır. Otelci yaptığı rezervasyon için bir depozito ister ve son ana kadar müşteri vaz geçerse depozitosunu geri ödemeyi taahhüt eder.

Otelci aldığı depozito ile geçen ay maaşını ödeyemediği aşçıya olan borcunun aynı miktarda olduğunu fark edince direk geçen ayın borcu olarak bu parayı aşçısına verir.

Aşçı geçen ayki maaşını alınca bu paranın hepsini daha önce alış veriş yaptığı ve borçlu kaldığı markete borcunu ödemek için kullanır.

Parayı alan marketçi, aldığı paranın tam da borçlu olduğu doktor ücretine denk geldiğini fark edince, hemen borcunu kapatmak için doktora ödeme yapar.

Doktor aldığı paranın tamamı ile yanında çalışan ve maaşını ödeyemediği hemşirenin ödemesini gerçekleştirir.

Hemşire köye yeni taşınmıştır ve ev bulana kadar kaldığı otele olan borcunu ödemek için elindeki paranın tamamını kullanır.

Otelci kendisine ödenen para ile tam mutlu olacak iken, zengin müşteri otelde konaklamaktan vazgeçtiğini söyleyerek verdiği depozitoyu geri ister. Çaresiz otel sahibi de parayı müşterisine geri öder.

Böylelikle Otelcinin, hemşirenin, doktorun, marketçinin, aşçının borçları ödenmiş olur. Ancak kimsenin eline para geçmemiştir.

Bu paradokstan anlayacağınız üzere para sadece bir malın, emeğin ya da bir hizmetin karşılığında biçilen değerdir. Sosyal toplumlarda dengeyi bozan ise her hangi bir mal, hizmet ve ya emek karşılığı olmaksızın bu değere fazlasıyla sahip olan kişilerdir.  

Buna karşın size değerler hakkında kafanızı karıştıracak bir örnek daha vereyim.

2006 yılında 26 yaşında bir genç internetteki bir takas sitesine kırmızı bir ataç koyarak başladığı takaslar sonucunda Kanada’da ev sahibi olmuştur.

Bu kişi Kanadalı Kyle MacDonald ve hikâyesi gerçekten ilginç. İsterseniz internette detaylarını bulabilirsiniz. Ben sizinle sadece takas aşamalarını paylaşacağım.

Kırmızı bir ataç / Balık Şeklinde bir kalem

Balık şekilli kalem / El yapımı kapı topuzu

El yapımı kapı topuzu / Kamp ocağı

Kamp Ocağı / Jeneratör

Jeneratör / Boş bira varili ve neon tabela

Boş bira varili ve neon tabela / Kar aracı

Kar aracı / Eski bir kamyonet

Kamyonet / Albüm sözleşmesi

Albüm sözleşmesi / Bir yıl bedava kiralık ev

Bir yıl bedava kiralık ev / Konser bileti ve rock yıldızı ile bir akşam takılma

Konser bileti ve rock yıldızı ile bir akşam takılma / Rock grubu imzalı kar küresi

Rock grubu imzalı kar küresi / Hollywod yapımında yardımcı karakter rolü

 Hollywod yapımında yardımcı karakter rolü / Kanada da bir ev.

İşte size takas ve para hakkında bildiklerinizi unutturacak türden bilgiler. Bu günden sonra neyin daha değerli olduğunu karar verirken tekrar düşünmenizi diliyorum.

Sizce hayatımızın 50 yılını çalışarak geçirip 67 yılın sonunda emeklilik fonuna sahip olmak ve ya 30 yıl boyunca çalışıp bir ev sahibi olmak bizden giden onca şeye karşılık geliyor mu?

Bir dahaki yazımda görüşmek dileği ile…

Hayat bilince güzel…

Ferhat Özkurt
Melbourne